Tekst ten znalazł się również w zredagowanej przeze mnie wersji Kroniki i zapisuję go tu dla zachowania ciągłości moich rozważań.

Dzieje Dwukontynentu. Kronika Tykata Młodszego, syna Tykata Starszego, zarządcy Boskiej Biblioteki Palatyńskiej w Imperium Aureum Tuscum. Spisana ostatecznie podczas tysiąc dwieście osiemdziesiątego drugiego obrotu bliźniaczych słońc.

PRZEDMOWALICYNIUSZA DO KRONIKI TYKATA

Kronika, którą czytelnik ma przed sobą, nie jest podobna do żadnej innej, jaką znałem. Nie prowadzi opowieści w prostym ciągu wydarzeń ani w jednolitej tonacji. Porządkuje ona fakty i wydarzenia w tabelach i spisach, lecz nieczęsto przytaczane są w niej elementy zbyteczne, a te ważne pomijane. Innym razem, szczególnie w ostatnich księgach autor oddaje się osobistym dygresjom, a chwilami wręcz zatraca rytm, pozostawiając niedopowiedzenia tam, gdzie spodziewalibyśmy się ciągłości.

Całość urywa się nagle, w miejscu, w którym należałoby oczekiwać początku nowej księgi. Ta niepełność dzieła, którą jedni uznają za wadę, a inni za największą siłę, budzi w czytelniku to nieznane uczucie niepewności. Dodając do tego, że treści w niej zawarte w czasach jej spisania mogłyby być traktowane jako świętokradztwo czy nawet bezbożność, czyni je jeszcze bardziej niezwykłym.

Dlatego nie zamierzam tu rozwodzić się nad samym autorem. O nim i o jego zamyśle powiem dopiero na końcu, bo sądzę, że nie wolno go poznawać inaczej, jak tylko w towarzystwie jego własnych słów. Najpierw niech przemówi jego kronika, później moje słowo.

Gdy rękopis ten trafił w moje ręce, długo zastanawiałem się, czy uzupełniać jego brakujące części. Ostatecznie zaniechałem tego zamiaru. Ograniczyłem się jedynie do sprostowań tam, gdzie błędne daty lub nieznane nazwy mogłyby mylić czytelnika. Do znaków przy akapitach, w których autor nie skupia się zbyt długo na jednym temacie i odsłania o nim więcej w innej księdze. Oraz do zaznaczenia jego lub moje wpisu dla zachowania przejrzystości całości kroniki.

Dlatego przekazuję go dalej w takiej postaci, w jakiej sam go odnalazłem — nie licząc drobnych komentarzy — ufając, że jego niezwykłość zostanie dostrzeżona nie tylko przeze mnie.

— Licyniusz, 65 r. E.J.

Niechaj to, co widziałem, to, co mi przekazano, i to czego doświadczyłem, nie przepadnie wraz z moim milczeniem.

Ileż to wieków minęło, odkąd ktoś podjął się tak tytanicznej pracy, aby uwiecznić na kartach dzieje świata i jego tajemnic. Nie ufając więcej niż potrzeba ani pieśniom bardów, ani pamięci ludzi starych, postanowiłem sam zebrać wydarzenia, których byłem czytelnikiem i świadkiem, a których przyczyny — choć ukryte w ciemności wieków — starałem się dociec i nawet legendy uczynić faktem.

Nie dla sławy piszę, czy nie dla kolejnego pokolenia, ani dla tych, którzy ze mną zasiadali w sympozjonach. Piszę dla tych, którzybędą pragnęli poznać istotę stworzenia, istnienia i kreowania, oraz tych,których kłamstwa dotykać będą boleśnie. A jeśli to nie starczy, to po mnieprzyjdą kolejni, aby dokończyć moją pracę. Dlatego oto spisuję: nie to, conajbardziej wygodne i chwytliwe, lecz to, co najbardziej istotne i konieczne.

Theudericus Lormonterenis — dziejopisarz Księstwa Vignińskiego, około 97-155 A.C.P., przełom E.P. i E.Ob.)

Urodzony w Lormonteret w rodzinie arystokratycznej związanej z dworem książęcym. Studia odbył najpierw w rodzinnym mieście, następnie dokształcał się w Scythengham, stolicy Królestwa Crownera, gdzie zetknął się z szerszą perspektywą dziejopisarską i metodami dokumentowania kultur odległych.

Do służby na dworze księcia Rajmunda Laroux wszedł jako młody człowiek i szybko zyskał zaufanie władcy jako kronikarz zdolny do zachowania zarówno precyzji, jak i dyskrecji. Za jego panowania pełnił funkcję królewskiego dziejopisarza przez ponad czterdzieści lat, dokumentując nie tylko życie dworu, ale przede wszystkim wydarzenia nadzwyczajne i kontakty z ludami odległymi.

Szczególne zainteresowanie Theudericusa budziły kultury Savus — te odbiegające od cywilizacji Vignii, Królestwa Crownera czy naszego wszech Imperium Tusci. W ramach swych obowiązków przeprowadził dziesiątki rozmów z Pomazatskami - druidami i kupcami - którzy przybywali do Lormonteret na targi lub dwór księcia. To właśnie dzięki tym rozmowom udało mu się zebrać najobszerniejszą wiedzę o najeździe Tangan, wydarzeniu które na zawsze zmieniło oblicze Dwukontynentu.

Theudericus zmarł w starości, pozostawiając po sobie nie tylko kronikę panowania Rajmunda Laroux, ale przede wszystkim bezcenny zapis pierwszego kontaktu cywilizacji Dwukontynentu z ludami zza mórz — wydarzenie które udowodniło, że świat jest większy niż ktokolwiek mógł przypuszczać w Erze Objawień, i że memoria może pokonać nawet bezkres mórz czy oceanów.

Jego zapiski, prowadzone w starannym stylu łączącym formalne sprawozdanie z osobistymi obserwacjami, stały się fundamentalnym źródłem dla późniejszych pokoleń historyków. Tykat Młodszy, piszący ponad tysiąc sto dwadzieścia lat później, oparł swoją rekonstrukcję wydarzeń częściowo na pismach Theudericusa, nazywając go "okiem które widziało początek nowego realiea".

---

[...] pojawienie się na południowym wschodzie Dwukontynentu barbarzyńskich ludów nomadycznych zwanych przez samych siebie Tangami, co wstrząsnęło sercami wszystkich ludów Dwukontynentu.

[...]

Primum Miraculum jest uznawane za rzecz niepojętą do naszych czasów. Oto statki, które mogło wydawać się, były konstrukcji bardziej prymitywnej od potężnych jak na tamten czas erykanoiskich trimer, pojawiły się u wybrzeży druidzkiego Patriarchatu Pomazatskiego w Anelus a Condito Palatino sto dwudziestym szóstym lub sto dwudziestym siódmym.

Wcześniej o tej krainie pisałem mało, bo i wiedzy nam wiele oni nie dostarczyli na swój temat. Wszystko co wiemy o Tangach z tego okresu pochodzi z „Kronik vignińskich",
a szczególnie z pism żyjącego wówczas dziejopisarza Theudericusa Lormonterenisa, który odbyć miał dziesiątki rozmów z Pomazatskami, którzy pojawiali się w ich stolicy Lormonteret na targowiskach czy dworze ich władcy.

Tak opisywał on pierwszą zasłyszaną relację:

[...]

„Wszyscyśmy tej rotacji byli zebrani w pałacu z okazji wczesnojesiennego święta plonów. Książę Rajmund przyjmował poddanych i posłów z tą samą powagą. Wydawało się, że nic nadzwyczajnego nas nie spotka, gdy przez wrota sali tronowej wszedł dziad w proszalnych szatach, który ponoć czternaście rotacji

Na pierwsze spojrzenie wiedziałem, że jest to Pomazatski druid, najpewniej jako goniec wysłan. Zziajan przed obliczę Naszego Księcia został przyprowadzon z ponoć ważną wieścią. Druid padł czołobitnie na posadzkę i czekał. Książę skinął lewą dłonią, a strażnik wydał mu polecenie, aby przemówił:

«O Jaśnie Książę Rajmundzie, dzięki ci jestem za przyjęcie i wysłuchanie mego głosu. Przybywam na polecenie naszego dobrotliwego patrona Mandoka, który niesie ci nowiny niesłychane, i które losem świata wstrząsną i nigdy już taki samym nie zostawią.»

Na ten czas Książę Rajmund pozostał niewzruszon i czekał, a my wraz z Nim, aby usłyszeć te rzekome „nowiny niesłychane".

«Zapewne wiesz, o Mości Książę, jak nasz świat wygląda, lub chociaż jego zarys dostrzegasz, mimo, że dalekimi sąsiadami jesteśmy. Na zachód od rzeki-żywicielki Mesujki i mniejszej Felvagy rosną nasze święte gaje, gdzie nasi druidzi z Sziks swoje rytuały odprawiają. Czasami jednak zapuszczamy się na ziemie dalsze, gdzie ludzkie stopy nie postawią poza naszymi. I taki był to czas.»

Mimo, że Książę dalej siedział niewzruszon, ja przyglądałem się temu druidowi i dostrzegłem, że całyś on się trzęsie. Nie ze zmęczenia, a przerażenia, które za chwilę wszyscyśmy mieli ujrzeć.

«Jeden z tej eskapady, imienia nie pomnę teraz, obecnie na dworze Mandoka przebywa. Wraz z kilkoma innymi podszedł bliżej piasków pod klifem będących. Ten jeden podszedł do krawędzi skarpy i przyjrzeć się miał uważnie bezkresowi mórz. Zobaczyć miał ponoć na wodzie rzeszę statków z żaglami rozpostartymi, w barwach nam nieznanych. My, Mości Książę, prawie nie pływamy, a na pewno nie tam, gdzie żaden bóg wasz czy nasz nie wie, gdzie jest koniec tej wyprawy. Wezwał ten druid swoich braci i wszyscyśmy byli zgodni...»

Tu Książę przerwał wysłannikowi skinieniem lewej dłoni, wyraźnie ożywion i też musiał dostrzec niepokój posłańca:

«Jakieś oznaczenia na maszcie?» — spytał Książę Rajmund.

«Tak, ale nie wiedzieli, co to. Opisali tylko, że wyglądało to jak połączenie konia i ptaka.»

Książę wyraźnie zaciekawion, skinął dłonią, aby wysłannik kontynuował, a ten z uniżeniem wrócił do swojej historii.

«Nasi druidzi jeszcze chwilę się przyglądali tej flocie i nasłuchiwali, aby może wychwycić choćby jedno słowo. Jedyne, co słyszeli, to jakby charczenia, wydawane niczym przez dzikie zwierzęta. Jeden z nich nagle zauważył też, że dzień był bezwietrzny, a ich żagle od powietrza jakby nabrzmiałe, choć wiać ono powinno także na naszych ludzi.»

Wszyscyśmy w sali już wiedzieli, że te istoty korzystały z boskich artefaktów, podobnie jak zasłyszani ludzie morza z północy za przesmykami. Książę już nie był znużon, a jego oczy mówiły to, co wszyscyśmy wiedzieliśmy — ktoś przebył świat bogów, a bardziej przyziemnie — ktoś pokonał morze.

Goniec kontynuował:

«Z wiedzą zdobytą, nasi druidzi postanowili podzielić się na dwie grupy. Jedna udała się do Sziks i dalej do stolicy Szentmarnagy, aby wieść przekazać do patrona Mandoka i coś z nią radzić, a druga miała jeszcze chwilę przeczekać i obserwować przybyszy. W niej też był druid, dzięki któremu mogę teraz tobie, Panie, te wieści przekazać. Statki te będące bliżej lądu, gwałtownie zmieniły kierunek, płynący dalej na zachód. Wtedy też pozostała grupa dostrzegła wielość jastrzębi, które latały nad flotą i z czasem nad głowami naszych braci. Te kluczyły między statkami a głowami naszych braci, najpewniej przekazując im, że na ziemi tej ktoś przebywa. Dwa statki od grupy się miały odłączyć i z ich pokładu lecieć zaczęły strzały. Dystans owych był ogromny, a jeden z braci padł w głowę trafion. Grupa zaczęła uciekać w głąb lasu i podążyła za pierwszymi wcześniej wysłanymi.»

W sali nastała cisza, a po tej audiencji w rozmowach z innymi obecnymi, dowiedziałem się, że myśleli oni w tej chwili o tym samym. Jakieś nieznane istoty władające ludzkim rzemiosłem i boskimi artefaktami przybyły na wybrzeża naszego Księstwa i wypowiedziały wojnę wszystkim tu żyjącym. Książę jednak roztropnie przemówił:

«Ile statków naliczyliście?»

«Koło czterdziestu, Mości Książę, ale nie mamy pewności.»

«Ile ludzi na jednym widzieliście?»

«Może pięćdziesiąt na pokładzie, trudno z takiej odległości orzec, a nasi druidzi nie posiadali ze sobą artefaktów mogących zajrzeć głębiej.»

«Powiedzmy zatem, że to będą dwa tysiące ludzi. Mówić nie musisz, ale zapewne wiesz ilu wojów macie? Zapewne więcej niż te istoty. Doprawdy wydarzenie to jest niesłychane. Ktoś pokonał morze, ale zagrożenia stanowić nie powinni i najpewniej uporacie się z nimi, a jeśli chcecie, to pomocy udzielimy. Przekażcie waszemu władcy Mandokowi, żeby pojmał ich jak najwięcej, a za pomoc sprzedał nam część tych bestii, abyśmy mogli dowiedzieć się o ich pochodzeniu.»

Takimi słowami audiencja dobiegła końca. Goniec najwidoczniej uspokoił się, słyszący mądrość Naszego Księcia, a my na dworze czekaliśmy na te istoty w kajdany zakute, aby wydrzeć z nich ich sekret."

[...]

„Kolejne złe wieści z południa napłynęły. Akurat przebywałem w Chanvillemou w odwiedzinach u bliskiego mi przyjaciela Detrodusem. Byliśmy na targu, gdy na mównicę wszedł jakiś nędzarz i rzekł:

«Mój Pan jest w drodze do Księcia Rajmunda, a ja zostałem wysłan, aby wszystkich ostrzec, ale i paniki nie wzbudzać, stąd obok mnie wartownicy, którzy mówić mi przyzwolili. Świta mego Pana była na polowaniu w lasach niedaleko granicy naszej krainy, gdy nagle ziemia się zaczęła trząść tak, że drzewa z korzeniami łamały się jak gałęzie.»

Faktem jest, że w Chanvillemou do wstrząsu lekkiego też doszło, ale myślałem, że to przejeżdżające nieopodal wozy go wywołały.

Wróciwszy na dwór w stolicy dowiedziałem się prawdy. Znowuż te istoty zamieszanie wywołały, ponownie artefakty w sposób nieokiełznany we władanie wzięły. Chrodogislaus mi nakreślił słowa przekazane przez wcześniej wspomnianego nędzarz wysłanego przez nieznanego możnego. Na krańcu naszego świata góry powstały tak wysokie, że chmur ponoć dosięgały. Kilka rotacji później zaś kolejnyś druid przybył z krótką notą na nasz język przetłumaczoną, a w niej użyto słowa «Myśmy przodkami Tanga, Pana Świata. Przebyliśmy na jego polecenie wzburzoną bezkresną rzekę i wybudowaliśmy mu pałac w chmurach. Swoich władców do Kherbuluunk poślijcie, aby mogli złożyć pokłon najbliższej Tanga istocie, Czanowi Alturgowi.»"

[...]

„Nadszedł czas rozstrzygnięć. Kiedy myśmy szykowali się do sukcesów, rozpacze zapanowały w całej stolicy. Druidzi uzbrojeni w swoje oręże i boskie artefakty zgodnie z dawną sugestią naszego Pana postanowiły ruszyć na te tajemne istoty. Mandok poprosił nas o pomoc, a Nasz Książę tejże udzielił, wysyłając kwiat naszej szlachetnej piechoty i łuczników, aby sprostali ich odpowiednikom po stronie tych bestii. Na dworze już szykowaliśmy klatki dla tych potworów i dyby na publiczne pokazy, lecz te nigdy nadejść nie miały. Przybył jeden z naszych piechurów na koniu tak małym, że przypominał on bardziej dużego psa, i cudem jakimś na targu się ustawił. Ów żołnierz miał na plecach wór, z którego odór się wydobywał straszliwy, a źródłem jego były głowy naszych wojów i druidów. Piechur we łzach obwieścił, czytający pismo przez jakiegoś druida sporządzone:

«Oto słowa czana Alturga dla tutejszego Pana. Oddaję twoich ludzi oraz w darze wysyłam tę klątwę, jako prezent za zniewagi, za podniesienie ręki na przodka Wielkiego Tanga. Ten tu dzielny woj, który jeden z ostatnich na placu boju się ostał, niesie Tobie i Twoim poddanym śmierć. Jeśli nie macie wiary, trzech takich jeźdźców rozesłaliśmy po świecie, a każdy tę samą wiadomość i karę niesie. Jeśli przeżyjesz, to spytaj tych innych, jak zostali ukarani.»

Według świadka po tych słowach głowy w worze nagle zaczęły się trząść. Piechur błagał o przebaczenie i mamrotał, że w którąś z głów te bestie przeklęty artefakt wcisnęły, a on zrobić nic nie mógł, bo jastrzębie go śledzić miały. Nim jednak wartownicy zdążyli podejść do tego nieszczęśnika, wór wybuchnął, a z nim przyszła śmierć.

W mieście wybuchła zaraza, z którą kapłani i nadworni znachorzy walczyć próbowali wiedzą i mocą pamięci, ale straty były liczne. Książę Rajmund ledwo z życiem uszedł, a wielu moich bliskich odeszło z tego świata. Ja sam długo chorowałem i dary składałem Visionowi, aby dbał o Naszego Księcia i poddanych Pana, a mi wiarę w triumf przywrócił. Oczy me wizja dzikich bestii — ludu Tanga, zasłoniła, a duszę mą zastraszyła."

---

Tykat nie przyjmuje bezkrytycznie opinii wcześniejszych świadków, którzy przedstawiali Tangan jako lud dziki i nieludzki. Dostrzega w tych opisach przede wszystkim lęk Theudericusa — strach przed krwią, przed odmiennością i przed potęgą, której nie potrafili zrozumieć. W jego ocenie Tanganie nie byli istotami niższymi, lecz cywilizacją o zdolnościach wykraczających poza możliwości wielu ludów uznających się za bardziej rozwinięte.

Szczególną uwagę poświęca ich osiągnięciom technologicznym i memoria. Konstrukcja ich statków uznana zostaje za rozwiązanie rewolucyjne: wielozadaniowe jednostki zdolne do żeglugi rzecznej i morskiej, z podziałem kadłuba na wodoszczelne sekcje, co świadczy o wysokim stopniu wiedzy praktycznej. Tykat nie podaje w wątpliwość relacji o ich dalekich wyprawach, a raczej przyznaje, że wobec takich konstrukcji nie sposób ich kwestionować.

Jeszcze większy podziw budzą jednak ich działania związane z memoria. Wzniesienie Gór Tanga, budowa miasta na wysokości dwóch tysięcy metryków nad poziomem morza oraz rozszczepienie ścięgien memoria przy zachowaniu ich właściwości — wszystko to autor uznaje za czyny zbliżone wiedzę innych ludów ówczesnego naszego lądu. Nie odmawia im miana twórców i badaczy, stawiając ich co najmniej na równi z najbardziej cenionymi tradycjami świata.

W kwestii ich pochodzenia zachowuje ostrożność. Wskazuje na brak rodzimych zapisów z czasu ich przybycia oraz na późniejsze, zniekształcone przekazy ustne. Za najważniejsze świadectwo uznaje jednak pierwszy tekst spisany ich własną ręką, który traktuje jako klucz do zrozumienia reliktów oraz zagadek związanych z ich migracją, o którym dalej.

W ocenie autora Tanganie nie byli jedynie ludem wojowników. Byli cywilizacją zdolną do czynów, których nie sposób wyjaśnić wyłącznie siłą czy okrucieństwem. Ich dzieło — zarówno materialne, jak i pamięciowe — wymaga poważniejszego namysłu niż ten, na jaki zdobyli się ich pierwsi kronikarze.

Era Początku (E.Pcz.) — Mityczny okres rozwoju ludzkości obejmujący obroty 0—115 przed założeniem Palatynum. Najwcześniejsza epoka znana w dziejach Dwukontynentu, w której formowały się pierwsze kultury i odkrywano znaczenie pamięci świata. Od tej ery zaczęto pierwotne liczenie czasu w regionie Tusci.

Era Objawień (E.Ob.) — Okres cudów i ekspansji pamięci. Epoka intensywnego wykorzystania i eksploracji pamięci świata, obejmująca obroty 115–641 dawnego porządku. Czasy dynamicznego rozwoju artefaktów i wierzeń związanych z Memoria.

Era Mroku (E.M.) — Czas utraty pamięci świata. Najdłuższa i najbardziej burzliwa era w historii Dwukontynentu lat 641–1190, naznaczona zanikiem dawnych wierzeń w memoria, wyniszcza- jącymi wojnami oraz walką o zasoby i dominację między kulturami.

Era Odrodzenia (E.Od.) — Okres odkryć i wynalazków. Epoka ponownego rozkwitu badań, rzemiosł i sztuki, trwająca w obrotach 1190–1301 przed powstaniem Palatynum. Czas odbudowy i prób rekonstrukcji utraconych tradycji.

Era Preunaria (E.Pu.) — Czas przejścia. Symboliczny okres pomiędzy dawnym ładem a kształtującym się nowym porządkiem, obejmujący obroty 1301–1314 przed utworzeniem Palatynum.

Era Jedności (E.J.) — Obowiązująca epoka. Współczesna era Unaro, wprowadzająca ujednolicony system liczenia czasu od roku zerowego i stanowiąca fundament wspólnego kalendarza Dwukontynentu.

Anelus a Condito Palatino (A.C.P.) — obrót przed założeniem Palatynum.